.::ارتباطات::.

تیپولوژی وبلاگ‌های دینی و بازنمودگی دین در فضای مجازی

شنبه 11 خرداد 1387

نویسنده: مطهره آخوندی | طبقه بندی:فضای مجازی، 

تیپولوژی وبلاگ‌های دینی و بازنمودگی دین در فضای مجازی

 

مطهره آخوندی

كارشناسی ارتباطات دانشگاه تهران

 معصومه شهبندی
کارشناسی ارشد دانشگاه صدا و سیما

 

   فضای مجازی و  خصوصا وبلاگ به عنوان محیطی برای بیان هویت خود عرصه‌ای جدید برای شناخت است. دین و جهان بینی انسان در دنیای سایبر، فضایی گسترده برای نمود یافته است كه در این مقاله سعی اصلی بر توصیف چگونگی "نمود"ها و نحوه "حضور" است كه از زاویه هر یك، اثرهای مفید و آثار سوء را می توان بررسی كرد.

 

 

 

 فضای مجازی به موازات دنیای واقعی

  فضای مجازی دنیای وسیع و پیچیده‌ای است كه گروه‌ها و افراد مختلف با گرایش‌ها، باورها و اعتقادات گوناگون در آن زندگی می‌كنند. واژه«زندگی» در این فضا به اشتباه به كار نرفته است چرا كه این دنیا توأمان و هم‌گام با دنیای واقعی و شاید بیشتر بر وجود آدمی و باورهایش اثر می‌گذارد. فضای مجازی مکانیست که فرد می تواند فعالیت های دنیای واقعی خود را وارد کند.

از خصوصیات بارز این فضا بی مکانی و بی زمانی است. از بین رفتن فاصله مکانی و افزایش بی سابقه توان انسان ها برای مبادله و مراوده با یکدیگر فرایند هویت یابی جمعی افراد را دگرگون کرده است.(منتظرقائم،1381، ص 231)

 

«بود» و «نمود»

  آنچه كه در این بین مهم است چه در دنیای واقعی چه در فضای مجازی  میزان «بود» به قدر زیادی به «نمود» بستگی دارد؛ به عبارت دیگر آنان كه در «بازنمایی» و «بیان خود» قوی تر عمل می‌كنند «هست» هایشان افزون است. "بود " را می توانیم حضور در فضای مجازی تعبیر کنیم و "نمود" را بازنمایی[1] از خود در این فضا قلمداد کرد. اینترنت قابلیت هایی را  برای ادیان به ارمغان اورده است که بتوانند در این فضا  به بود و نمود خود بپردازند. ویژگی های اینترنت که در خدمت قرار گرفته اند  عبارتند از :

1.       تسهیل ارتباط:امکان انتقال اطلاعات را از فرد به کثیر  و کثیر به کثیر فراهم می آورد.

2.        تعاملی بودن:تعاملات چند طرفه با امکانات مولتی مدیا را میسر می سازد.

3.       در دسترس بودن:اعضای گروه دینی  هر چند پراکنده، امکان ارتباط تسهیل شده با هم را می یابند.

مکسول (2002) حضور ادیان در فضای مجازی را به لحاظ نوع تعاملی که با کاربر برقرار می کند به دو گروه تقسیم می کند:

1)دین در فضای متصل [2]

2) دین متصل [3]

منظور از دین در فضای متصل،نوع نمایندگی دین در فضای مجازی است که مجموعه اطلاعاتی را در مورد دین در فضای مجازی قرار میدهد و کاربران می توانند از آن اطلاعات استفاده کنند.اما دین متصل (آن لاین دین) شرایطی را توضیح می دهد که فرد در فضای مجازی اعمال دینی خود را انجام می دهد.(عاملی، 1386،صص282-283)

 

به ندرت سنت،نهضت،گروه یا پدیده ای دینی وجود دارد که به طور کامل در شبکه غایب باشد.(ایزدی،1386،ص 50)

لارسن (2000) دریافت که زنان بیشتر از مردان در جست و جوی اطلاعات دینی برمی آیند. و 21 درصد از کاربران اینترنت بین 19-20 میلیون نفر به صورت آنلاین در جست و جوی اطلاعات دینی یا معنوی بوده اند.(لارسن،2000،ص6)

 

اورن داوسون بر اساس مطالعات خود نتیجه می گیرد که اینترنت دین را در 4 حوزه دستخوش تعییر کرده است.

نخست ،گستره عظیم منابع منتشر شده بر اعتقادات اعضا موثر است و آنها را تحصیلکرده تر می سازد و امکان دسترسی بیشتر آنها را به مطالب دینی فراهم می کند(داوسون،ص179).دوم ، معنای اجتماع دینی از رهگذر تغییر در الگوهای ارتباطی دستخوش دگرگونی شده است.(همان،ص180) سوم، اطلاعات موجود بر تجربه یا مشارکت ذهنی اعضا موثر است(همان،ص180) چهارم ،تاثیراتی بر مناسک و عمل به مناسک وجود داشته است، هرچند این تاثیرات به اندازه سه مورد اول قابل توجه نیست.(همان،ص182)

استفان اولری [4](2005) در بررسی های وبسایت های دینی دریافت که  برای هندوها و یهودیان بیشتر از ادیان دیگر اینترنت وسیله ای بود که به  انجام مناسک مذهبی خود می پرداختند. به گونه ای که فرد داوطلب از هر نقطه ی جهان  به سایت مراجعه می کرد و با پرداخت مبلغی برای وب سایت، کسی مثلا در یک معبد هندوستان  و یا دیواری در اورشلیم اعمال مذهبی را به  نیابت وی  به جا می آورد.(اولری،2005،ص 42)

که نتایج اولری به عنوان تاییدی بر مورد چهارم داوسون در حوزه مناسک دینی است.

استفانو پیس[5] (2004) اینترنت را یک رسانه گرم می داند به دلیل اینکه  احساسات را به صورت آنلاین می توان تجربه کرد و ارتباط برقرار کرد.وی حضور اجتماعات مذهبی و تعاملات آنها را یک پدیده حاشیه ای در اینترنت نمی داند بلکه برای اهمیت فروم های مذهبی مثال  می اورد که به دلیل بعضی برخوردها در عکس العمل های افراد حاضر در یک اجتماع مجازی در وبسایت دینی، آن وبسایت مجبور شده است که آن فروم را ببندد.

پیس  دریافت که جنبش های دینی امروزه به صورت رایج برای گسترش آموزه های خود از اینترنت استفاده می کنند. و در برخی موارد با شناخت پتانسیل ها و قابلیت های فضای مجازی جنبش ها به خوبی توانسته اند از قابلیت های آن بهره ببرند.

مفهوم "اعتماد" مفهوم مرکزی است که پیس در مطالعات خود درباره جنبش های مذهبی حاضر در فضای مجازی و رهبران آنها در نظر می گیرد که اعتماد را ناشی از قدرت و گنجایشها و خیرخواهی می داند.

نتایج پیس تاکیدی بر مورد نخست داوسون که همانا دسترسی بیشتر به اطلاعات دینی و دومین مورد که تغییر اجتماعات دینی است، می باشد.

«اینترنت» ابزاری جهان‌گرایانه، «دین» محتوایی جهان‌گرایانه

 فضای وبلاگ و به طور كلی فضای مجازی، از خصیصه‌های متافیزیك و فرامادی برخوردار است. عدم وجود زمان و مكان، بحث حاضر و غایب، كه غایب می‌تواند حاضر هم باشد وجه اشتراك دین و فضای مجازی است؛ به‌عبارت دیگر «فرامادی» و «فرافضا» بودن و به «جهان دیگری» تعلق‌ داشتن است.(عاملی ، نامشخص)

در فضای مجازی به خصیصه های دینی نزدیك می شویم ، به نظر می رسد همه ادیان یک وجه عینی ،محسوس و با بدن دارند. و بعد ذهنی و فرامادی پس در نتیجه" می توان گفت که محتوای دین ابعاد عینی و واقعی و در عین حال وجوه ذهنی و مجازی دارد." (عاملی، 1386، ص 174)

وبلاگ دینی

با مشاهدات میدانی که در سالهای فعالیت نویسندگان مقاله ، در حوزه وبلاگ های دینی و قرآنی داشته اند، در این مقاله سعی بر نوعی ارائه دسته بندی وبلاگ های دینی دارند.

در ابتدا لازم است که به تعریفی از وبلاگ دینی در فضای مچازی فارسی  بپردازیم. از دید نگارنده گان مقاله، وبلاگ دینی :" وبلاگی  با دورن مایه دینی یا نگاه چالشی به دین به طور مستقیم یا ضمنی " اشاره دارد.

که از این منظر بر  محتوای دینی تاکید شده است و اینکه محتوای دینی تنها بیان شعائر و بیانات و مناسک خاص ادیان نیست بلکه نگاه چالشی به دین همچون وبلاگ هایی که با رویکرد دین ستیزی نوشته می شوند جزوه وبلاگ های دینی محسوب می شوند. زیرا این چنین وبلاگ هایی نیز با دغدغه دینی نگاشته می شوند با آنکه از طرف سایرین مطرود محسوب می شوند.

پس با چنین تعریف پیش فرض دو نوع تقسیم بندی ارائه می شود.1)وبلاگ های سازمانی و 2)وبلاگ های فردی

1)وبلاگ های سازمانی: وبلاگ ها و وب سایت هایی که زیر نظر نهاد، ارگان، سازمان دولتی یا خصوصی و یا دفتر یکی از مقامات عظام با هدف تبلیغ و تشریح دین، تشویق به تولید محتوای دینی و آماده سازی بستر دینی در فضای مجازی فعالیت می کنند. 

بانت خاطر نشان می سازد که گسترش سایت های اسلامی نوعی منبر دیجیتال را به وجود آورده است و بنابراین امکان گفت و گو در سطح وسیعتر و پرسش  از علما را فراهم ساخته است و احتمالا باعث خواهد شد تا اجتماع مسلمانان از سطح آموزش بالاتری برخوردارد شوند، در همین حال این امر ممکن است بر اقتدار علمای محلی تاثیر بگذارد.(بانت، 2000، فصل 5).

سایت مراجع تقلید نمونه كاملی  از سایت های سازمانی معطوف به تبلیغ و تشریح دین محسوب می شود. که این گروه به تبلیغ مستقیم خود دین و بیان زوایا و آشنا كردن كاربر با آن می‌پردازند. بخش های مختلفی نظیر پرسش و پاسخ و فروم ها و استفتائات و بیان احکام را دارا می باشند. که می توان گفت به دلیل اعتماد کامل به این سایت ها به لیل زیر نظر مستقیم مرجع عظام بودن، نقش آموزشی بالاتری را بتوان برای این سایت ها قائل شد.

بعضی از ارگان ها با تشویق به محتوای فارسی دینی جهت می دهند و با برگزاری مسابقات وبلاگی در حوزه دین و قرآن به صورت دوره ای و زمان بندی شده ترجیحات نوشتاری وبلاگ نویسان حوزه دین را دستخوش تغییر قرار می دهند و به طور غیر مستقیم با مکانیسم های تشویقی در حوزه دین وارد می شوند. به عنوان مثال جشنواره پیامبر اعظم زیر نظر سازمان ملی جوانان ، جشنواره وبلاگ‌های قرآنی زیر نظر  خبرگزاری قرآنی ایران(ایكنا) و یا فعالیت های دفتر توسعه وبلاگ های دینی را می توان در این گروه قرار داد.

روش های تعاملی موازی وب سایت ها صورت می پذیرد که می توان این تعاملات موازی را در تایید آموزه های سایت های مذکور نام برد. برای مثال می توان از روم های دینی  یاهو مسنجر و روم های حضرت معصومه (س) و امام رضا (ع)پالتاك و نرم افزار ارتباط شیعی نام برد.

مایر در بررسی های خود دریافت که اینترنت ممکن است که در خدمت مشروعیت بخشیدن به هدف باشد، اما گرویدن به یک کیش جدید و یا دیگر جنبش های دینی جدید، به بهترین شکل از طریف"شبکه های اجتماعی موجود" صورت می پذیرد.(ایزدی،ص54)

پس ما روش های تعاملی موازی را تنها راهی برای تایید اموزه های موجود در نظر می گیریم و نقش قوی برای تغییرات نگرشی برای این ابزارها در نظر نمی گیریم.

2)وبلاگ های فردی: وبلاگ های فردی که با انگیزه هی درونی و یا بیرونی یک فرد به عنوان بلاگر نگاشته می شند که در چندین زیر شاخه می توان آنها را ترسیم کرد.

وبلاگ های مناسبتی، وبلاگ‌های مناسكی ،وبلاگ‌های شخصیت محور، وبلاگ‌های متن محور، وبلاگ‌های دل نوشته،وبلاگ‌های پرسش و پاسخ و رفع شبهات  و در پایان وبلاگ های ضد دین جزو زیر شاخه های وبلاگ های فردی محسوب می شوند.

وبلاگ‌های مناسبتی: این وبلاگ‌ها رویكردشان به دین در حد تبریك و تسلیت است . ویژگی بارز این وبلاگ‌ها سطحی بودن آنهاست که تنها وقتی به روز رسانی میکنند که اتفاقی در تقویم دینی شان رخ داده باشد . این گونه وبلاگ ها به تولید محتوا به صورت عمیق روی نمی اورند.

وبلاگ‌های مناسكی:  یکی از مناسک و یا از هر مناسکی گوشه ای را به تصویر می کشند .تعداد وبلاگ تخصصی در این زمینه كم است اما مورد استفاده افراد زیاد در دوران خاص قرار می‌گیرد مانند وبلاگ‌های دانلود نوحه و مداحی، ادعیه ماه مبارك رمضان و تعزیه و حج و نماز و ...

وبلاگ‌های شخصیت محور: این دسته  از بلاگران در زمینه شخص  دینی و یا فرد مقدس  اطلاعات وسیعی را مدر اختیار مخاطبان خود قرار می دهند.كه خود به دو  دسته كلی شخصیت های اصلی چون نبوی، علوی، مهدوی، شیعی  شخصیت‌های فرعی چون صحابه، قاریان و شهدا و ... تقسیم می‌شود.

وبلاگ‌های متن محور: وبلاگ‌‌هایی كه از متون خاص گرفته‌شده‌اند و گاه به بیان تنها و گاه به تفسیر و توضیح می‌پردازند. همچون وبلاگ‌هایی كه قرآن یا احادیث و روایات را محور بحث خود قرار داده‌اند.

وبلاگ‌های دل نوشته:این وبلاگ‌ها بیشتر به صورت ضمنی و غیر مستقیم می‌نویسند و دین به قدری در زندگی‌ آنها پر رنگ است كه در محیط وبلاگ تبلوری پر رنگ تر می‌یابد. گاه مناجات نامه ها خود فرد را در این دسته از وبلاگ ها می توان یافت.

وبلاگ‌های پرسش و پاسخ و رفع شبهات: در این وبلاگ‌‌ها نویسنده برای موفقیت باید ببیند مخاطب او بیشتر در چه موضوعاتی دچار شبه و اشكال است و در مرحله بعد با استدلال و استنتاج  سعی در روشن كردن موضوع بپردازد.

ضد دین: وبلاگ هایی که بلاگر ان با دست گذاری بر اصول مناقشه برانگیز دین و گهی با ادله ای از سوی خود آموزه های دین فرد سعی دارد که مخاطبان خود را به چالشی وادار سازد. مغالطه یکی از پیش فرض های این وبلاگ ها محسوب می شود که ذهن نا آماده مخاطب را در نگاه اول دچار شک و شبه می سازند.

 حضور در فضای مجازی مورد توجه واقع شده است اما پس از پی بردن به ضرورت این حضور، چگونگی بازنمایی اهمیت دارد. تنها «حضور» بدون توجه به «چگونگی» نه تنها گاه مفید نیست بلكه می‌تواند مخرب هم باشد.

 

نتیجه گیری:

با شناخت انواع حضورهایی که در محیط وبلاگستان فارسی دینی است می توان به نیازهای کاربران در این حوزه پی برد. اینترنت فضایی را برای نشر عقاید پدید آورده است و افرادی که در جامعه به عنوان گروههای اقلیت بوده اند و با عنوان گروه های خاموش حضور داشتند، به وسیله اینترنت می توانند به بازنمایی خود عقاید افکار دین و مناسک خود بپردازند .

همان گونه که گروه های دینی می توانند از ویژگی های اینترنت بهر ه بگیرند گروه های ضد دین و سکولار و فرقه های شیطان پرستی هم می توانند از این بستر بهره ببرند.

به جاست که اگر می خواهیم بر عقاید تاثییر بگذاریم از جماعت های مجازی استفاده کنیم. تنها با دادن آگاهی به تغییر عقیده نمی رسیم ، بلکه با تعاملات میان فردی که در اینترنت با عنوان ارتباطات واسطه ای کامپیوتری امکان پذیر شده است، در تایید و تغییر عقاید می توان دست برد.

وجود جماعت های مجازی را شاید بتوان بی بدیل ترین خصوصیت این رسانه دانست. به واسطه این ویژگی اینترنت، افراد با اذهان مشترک، می توانند با یکدیگر به صورت بر خط به مباحثه بنشینند. در این جماعت های مجازی افراد می توانند به صورت همزمان یا غیر همزمان برای سوالات خود پاسخی بیابند.(منتظرقائم، مهدی، تاتار، عبدالعزیز.1384،ص241)

پرو توکول های" فضای مجازی" با نگاه تقویت قدرت ارتباطی و تعاملی فرد به صورت خود راهبر طراحی شده است و امکان حضور همگان را در یک فضا به صورت فردی و بدون تزاحم ارتباطی با دیگران فراهم اورده است.(عاملی، سعید رضا ،1386،ص 289)

 

 

 

منابع:

ایزدی،پیروز (1386)،بررسی مطالعات و پژوهشهای رسانه ها و دین ، رسانه، شماره 1، سال هجدهم

عاملی،سعید رضا،(1386)،دین مجازی،دو فضایی شدن محیط دینی و ارتباطات درون دینی و بین دینی، دین و رسانه،تهران، دفتر پژوهش های رادیو

منتظرقائم،مهدی. تاتار،عبدالعزیز، (1384)، اینترنت، سرمایه اجتماعی و گروه های خاموش، فصلنامه انجمن ایرانی  مطالعات فرهنگی و ارتباطات ،شماره 4، سال اول

O Leary Stephen D (2005) utopian and dystopian possibilities of networked religion in the new millennium “in: M. T Hosgaard &M. Warburg (eds.).Religion and Cyberspace .London &New York, Routledge.

Pace,  Stefano. (2004) , Miracles or Love? How Religious Leaders Communicate Trustworthiness through the Web, journal of religions and popular culture

Radde-Antweiler, Kerstin (2008). ” Being Virtually Real? Virtual Worlds from a Cultural Studies’ Perspective, Online - Heidelberg Journal of Religions on the Internet



[1] Representation

[2] Religion online

[3] Online religion

[4] Stephen D O Leary

[5] Stefano Pace

نظرات() 
How long do you grow during puberty?
جمعه 10 شهریور 1396 12:34 ب.ظ
Hello, of course this post is actually fastidious and I have learned lot of things from it regarding blogging.
thanks.
Keira
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 09:37 ق.ظ
Howdy! Do you know if they make any plugins to assist
with SEO? I'm trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I'm not seeing very good results.
If you know of any please share. Appreciate it!
امین
دوشنبه 1 شهریور 1389 07:23 ب.ظ
سلام -موضوع بسیار جالبی بود با تشکر
حتما به وبگاه من یه سری بزنید
رجا وثوقی
جمعه 18 مرداد 1387 10:08 ق.ظ
مقاله بسیار کاملی بو د
استفاده کردم
پاپیروس
جمعه 24 خرداد 1387 05:06 ق.ظ
نمی دونم چرا هر وقت میام مطلبتونو بخونم یه مشكلی پیش میاد كه مجبور میشم ادامه ندم.نكنه طلسمش كردین؟
بعدا كه خوندم نظر مثبتم رو در موردش اعلام می كنم.
راستی تازگی ها اصلا تو دنیای مجازی نیستید؟؟
بالاخره كجا رو انتخاب كردین؟(تهران یا علامه)
محمد زند
یکشنبه 12 خرداد 1387 03:06 ق.ظ
سلام خیلی خوب تحقیق كردید بسیار استفاده كردم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مطهره آخوندی

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان

← صفحات جانبی

← نظرسنجی

    اگر بخواهید یک وبلاگ جدید بسازید از کدام سرویس دهنده وبلاگی استفاده می کنید؟







← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :